W sercu Łodzi, w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej, skrywa się wyjątkowa kolekcja, która przyciąga miłośników książek, historii i sztuki introligatorskiej. Liczący niemal 350 woluminów zbiór szczególnie wyróżnia się bogactwem opraw, z których każda jest nie tylko ochroną dla treści, ale także samodzielnym dziełem sztuki. Wśród nich znajduje się prawdziwy unikat – książka, która ponad cztery wieki temu należała do ostatniego władcy z dynastii Jagiellonów.
Pamiątka z epoki królów – najstarsza książka w zbiorach
Najcenniejszym eksponatem łódzkiej kolekcji jest dzieło „Historia filozofii”, pochodzące z 1542 roku, które niegdyś wzbogacało bibliotekę króla Zygmunta Augusta. Ta księga nie tylko jest najstarsza wśród pięknych opraw biblioteki, ale należy również do najstarszych przechowywanych w całej instytucji. Szczególną uwagę zwraca jej okładka – wykonana w 1560 roku w Wilnie, powstała z cienkiej deski pokrytej brązową cielęcą skórą. Front zdobi królewski ekslibris w formie tarczy, która łączy godła Polski i Litwy, zwieńczone koroną dynastii Jagiellonów. Całość uzupełnia inskrypcja podkreślająca związek dzieła z królem.
Jak powstała kolekcja wyjątkowych opraw
Inicjatywa stworzenia kolekcji pięknych opraw narodziła się w 2003 roku. Zasoby zostały starannie przefiltrowane przez komisję biblioteczną, która wyłoniła 341 woluminów wyróżniających się kunsztem wykonania. Dzięki tej selekcji powstał zbiór będący świadectwem historii książki, introligatorstwa oraz estetycznych przemian przez wieki. Biblioteka, zarządzana przez Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego, pieczołowicie dba o każdy egzemplarz z tej unikatowej kolekcji.
Oprawa książki – funkcja praktyczna i estetyczna
Oprawianie książek od zawsze łączyło walory użytkowe z artystycznymi. Jak podkreśla Elżbieta Domagalska, kierująca Działem Zbiorów Specjalnych, powtarzając słowa Przecława Smolika: „Książka bez oprawy to dom bez wyprawy”. Oprawa chroni delikatne karty przed uszkodzeniami, a zarazem nadaje każdej publikacji indywidualny charakter oraz sprawia, że obcowanie z książką staje się wyjątkowym przeżyciem.
Mistrzostwo introligatorów w detalach
Zbiór wyróżnia się różnorodnością materiałów i technik. Wśród zgromadzonych woluminów znaleźć można prawdziwe perełki, jak album „Schloss Dambritsch” poświęcony dolnośląskiemu pałacowi. Jego oprawa, inspirowana dawnymi drukami, została wykonana z brązowej skóry z mosiężnymi narożnikami i roślinnymi ornamentami, oddającymi klimat epoki. Inne woluminy zaskakują materiałami – „Źródła japońskiej mądrości” oprawiono w biały jedwab i udekorowano japońskim drzeworytem, natomiast tom Edwarda Słońskiego „Bezimieńcy” otrzymał jasnozielone płótno żakardowe z motywem jemioły.
Bogactwo stylów i symboliki
W kolekcji nie brakuje opraw będących przykładem wyrafinowanego rzemiosła i głębokiej symboliki. Listy siostry Maryi Stanisławy zyskały oprawę z kwiecistego płótna, a niemiecka publikacja „Człowiek i Ziemia” wyróżnia się brązową skórzaną okładziną ze znakami czterech żywiołów oraz metalową plakietą z wizerunkiem Atlasu wewnątrz. Z kolei historia księcia Ernesta Bawarskiego i Austriackiego otrzymała oprawę z safianu, gdzie zielone i żółte trójkąty złączone są złoconymi liniami, a złocone brzegi i opalizujące wyklejki świadczą o wyjątkowej dbałości o detale.
Wyjątkowe egzemplarze z artystycznym wykończeniem
Wśród najciekawszych opraw znalazła się również niemieckojęzyczna poezja z medalionem na okładce, modlitewnik księżniczki Jadwigi z brązową skórą i motywem orła w koronie oraz album „Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie” ze złoconym, kwiatowym zdobieniem. Interesującym przykładem jest „Dziady” Adama Mickiewicza z półskórzaną oprawą, która podkreśla wagę dzieła literackiego.
Każda z tych książek to nie tylko świadectwo epoki, z której pochodzi, ale również rezultat pracy utalentowanych rzemieślników. Ich rękodzieło dokumentuje zarówno zmieniające się style w sztuce introligatorskiej, jak i ponadczasową potrzebę łączenia piękna z funkcjonalnością. Zbiór ten to nie tylko ochrona cennych treści, ale przede wszystkim galeria unikalnych przykładów sztuki użytkowej, które pozwalają lepiej zrozumieć tradycje kulturowe i estetyczne regionu. Każda oprawa opowiada własną historię, składając się na fascynującą całość łódzkiej kolekcji.
Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego
O autorze
