Przejdź do treści
Łódź w sieci

Łódź w sieci

Menu główne
  • Strona główna
  • Łódź
  • Województwo i region
  • Wycieczki
  • Architektura
  • Przyroda
  • Pozostałe
  • Teksty
  • Kontakt
  • Strona główna
  • Turystyka
  • Dawny młyn nad Wartą skrywa niezwykłe wyposażenie. Powstanie tu muzeum?
  • Historia
  • Turystyka
  • Zabytki

Dawny młyn nad Wartą skrywa niezwykłe wyposażenie. Powstanie tu muzeum?

Krystian Borowski 20 listopada 2026 5 minut przeczytania
----dzkie-zachwyca--m--yn-nad-wart---ma-niezwyk----auto-3044

W dawnym młynie nad Wartą w Działoszynie zachowały się urządzenia, które mogą stać się najważniejszą częścią przyszłej ekspozycji. Właściciel budynku, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, chce stworzyć tu muzeum młynarstwa. Zanim jednak obiekt przyjmie zwiedzających, potrzebuje kolejnych prac budowlanych i konserwatorskich. Dach jest już zabezpieczony, a w 2026 roku remont objął dwie ściany.

Termin otwarcia muzeum nie został podany, a dalszy remont zależy od pozyskiwania pieniędzy. Planowana placówka ma przypominać nie tylko o produkcji mąki. Historia tego miejsca obejmuje również tartak, wytwarzanie energii elektrycznej oraz zniszczenia, które na pewien czas zakłóciły codzienne życie mieszkańców.

Co będzie można zobaczyć w dawnym młynie?

Podstawą przyszłego muzeum ma być zachowane wyposażenie czterokondygnacyjnego, murowanego budynku. Maszyny do przemiału zboża są oceniane jako dobrze zachowane. Spółdzielnia zamierza poddać je czyszczeniu i renowacji, aby mogły pokazywać kolejnym pokoleniom, jak dawniej powstawała mąka.

Urządzenia pozostaną eksponatami — właściciel nie przewiduje przywrócenia produkcji. Muzeum ma być miejscem dla mieszkańców, osób odwiedzających Działoszyn i grup szkolnych. Związek między dawnym zakładem a współczesną działalnością spółdzielni wciąż jest czytelny: prowadzi ona piekarnię, która niegdyś korzystała także z mąki wytwarzanej w tym młynie.

Sam budynek stanowi część większego założenia przemysłowego. Obok funkcjonował tartak, a do dziś przetrwały ślady turbinowni elektrowni wodnej. Działanie całego zespołu umożliwiało spiętrzenie Warty. Przy wznoszeniu jazu wykorzystano znajdującą się w rzece naturalną wysepkę. To właśnie powiązanie młynarstwa, obróbki drewna i energetyki pokazuje, jak wiele funkcji pełniło to miejsce.

Nowy dach i elewacje to dopiero część potrzeb

Ratowanie obiektu rozpoczęto od prac przy dachu. Przy wsparciu gminy i środków z Krajowego Planu Odbudowy wymieniono najbardziej uszkodzone części jego konstrukcji. Dotychczasową papę zastąpiło blaszane pokrycie.

W 2026 roku roboty przeniosły się na elewacje. Z dwóch ścian usunięto odspajający się tynk, a następnie przeprowadzono ich remont. Na ten zakres prac spółdzielnia uzyskała 151 tys. zł z programu „Łódzkie dla zabytków”, finansowanego przez samorząd województwa łódzkiego.

Lista kolejnych zadań obejmuje pozostałe dwie ściany, wymianę okien oraz uporządkowanie i wyrównanie terenu wokół młyna. Realizacja tych zamierzeń będzie następowała etapami, stosownie do dostępnych funduszy.

Budynek ma formalny status zabytku od 28 maja 2025 roku. Został wówczas ujęty w rejestrze zabytków nieruchomych województwa łódzkiego, gdzie otrzymał numer A/441. Ochrona dotyczy obiektu, którego obecna forma jest wynikiem kolejnych odbudów po pożarze i zniszczeniach wojennych.

Od drewnianego zakładu Pytlewskich do murowanego gmachu

Początki miejscowego młyna sięgają pierwszej połowy XIX stulecia i wiążą się z rodziną Pytlewskich. Pierwotna drewniana budowla była częściowo osadzona na palach wbitych w dno Warty. Siła płynącej wody napędzała mechanizmy służące do mielenia ziarna.

Około 1905 roku zakład zniszczył pożar. Odbudową zajął się Stanisław Pytlewski, który zdecydował o zmianie usytuowania młyna. Nowy, nadal drewniany obiekt stanął już w całości na prawym brzegu rzeki.

Kolejny ważny rozdział rozpoczął się w 1921 roku, kiedy córka Stanisława Pytlewskiego poślubiła Jana Hartla, oficera armii austriackiej. Hartl włączył się w lokalną działalność gospodarczą. Około roku później wybudował w sąsiedztwie młyna tartak. Zakłady wraz z infrastrukturą wodną zapewniały pracę mieszkańcom i miały znaczenie dla gospodarki Działoszyna.

Drewniany młyn nie przetrwał późniejszych zniszczeń wojennych. Podczas odbudowy w 1940 roku powstał murowany budynek, który zachował się do dziś.

Gdy uszkodzenie zakładu pozbawiło miasto światła

O tym, jak mocno przemysł nad Wartą był związany z życiem Działoszyna, świadczą wydarzenia z 1914 roku. Walki prowadzone w pobliżu młyna i mostu spowodowały uszkodzenie trójfazowego generatora współpracującego z turbinami wytwarzającymi energię. Skutek odczuli nie tylko właściciele zakładu: przez mniej więcej miesiąc prądu nie miała część domów, a główne ulice pozostawały po zmroku bez oświetlenia.

Dodatkowe straty przyniosło wysadzenie przeprawy przez wycofujące się oddziały. W okolicznych zabudowaniach rozbiły się łącznie 73 szyby. Uszkodzone zostały elewacje młyna i sąsiednich budynków, a także wyposażenie przeznaczone do przechowywania oraz przemieszczania zboża.

Zniszczenia dotknęły również groblę, która piętrzyła wodę doprowadzaną do zakładów. Pokazuje to skalę zależności całego zespołu od infrastruktury rzecznej: Warta umożliwiała zarówno pracę urządzeń przemysłowych, jak i dostarczanie elektryczności mieszkańcom.

Ile pieniędzy otrzymały zabytki w okolicy?

Działoszyński młyn jest jednym z obiektów w powiecie pajęczańskim objętych wsparciem na remonty i konserwację. W okresie 2019–2025 na tamtejsze zabytki przeznaczono 3 332 810 zł. Przyznane w 2026 roku kolejne 706 800 zł zwiększyło tę kwotę do 4 039 610 zł.

Wśród dofinansowanych obiektów znalazły się również dwór w Makowiskach, kościół św. Michała Archanioła w Dworszowicach Kościelnych oraz kościół św. Marii Magdaleny w Działoszynie. Na działoszyńską świątynię i dzwonnicę w latach 2019–2025 przyznano 458 tys. zł. Po uwzględnieniu 151 tys. zł na młyn wsparcie dla zabytków w tej miejscowości wynosi 609 tys. zł.

Spółdzielnię wskazano jako pierwszego spoza parafii beneficjenta z Działoszyna, który otrzymał pomoc na ochronę zabytku, w zestawieniu odnoszącym się do lat 2019–2025. Dla przyszłości młyna najważniejsze pozostaje teraz sfinansowanie pozostałych robót i przygotowanie zachowanych maszyn do roli muzealnych eksponatów.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

O autorze

Krystian Borowski

Administrator

Wyświetl wszystkie posty

Co o tym myślisz?

  • Historia
  • Turystyka
  • Zabytki

Zobacz wpisy

Poprzedni: Nowy chodnik w Szadku już ułożony. Inwestycja zakończy się w listopadzie?
Dalej: Pustostany mogą kryć osoby potrzebujące pomocy. Służby i mieszkańcy łączą siły w Pabianicach

Inne posty autora

Kolizje na S14 i groźny wypadek w Kazimierzu. Pasażer zaciągnął ręczny podczas jazdy czwartkowy-poranek-pe--en-zdarze----interwencje-na-auto-742

Kolizje na S14 i groźny wypadek w Kazimierzu. Pasażer zaciągnął ręczny podczas jazdy

20 listopada 2026
2,5 mln zł na łączność dla OSP. Wsparcie trafi do 147 jednostek w Łódzkiem ----dzkie-dla-bezpiecze--stwa--rekordowe-2-5-mln-z-auto-6722

2,5 mln zł na łączność dla OSP. Wsparcie trafi do 147 jednostek w Łódzkiem

20 listopada 2026
Miliony euro dla Łódzkiego. Sprawdź, na co można dostać unijne wsparcie fundusze-europejskie-dla-----dzkiego--trwaj---nabo-auto-3698

Miliony euro dla Łódzkiego. Sprawdź, na co można dostać unijne wsparcie

20 listopada 2026
Nowa karetka 4×4 w Zgierzu. Niemal milion złotych na transport pacjentów w trudnych warunkach ambulans-4x4-dla-szpitala-w-zgierzu--blisko-milion-auto-3877

Nowa karetka 4×4 w Zgierzu. Niemal milion złotych na transport pacjentów w trudnych warunkach

20 listopada 2026

Powiązane treści

policjanci-oddali-ho--d-funkcjonariuszom-poleg--ym-auto-6638
  • Historia
  • Policja
  • Uroczystości

Pamięci poległych policjantów. Uroczystość przed łódzką komendą

Krystian Borowski 10 listopada 2026
----dzkie-zachwyca--drewniany-ko--ci-----w-ka--owi-auto-4793
  • Turystyka
  • Zabytki

Drewniany kościół w Kałowie kryje skarby sprzed wieków. Jego historia sięga średniowiecza

Krystian Borowski 6 listopada 2026
rowerowe-po--egnanie-sezonu--wycieczka-wok-----las-auto-12064
  • Rekreacja
  • Turystyka
  • Wydarzenia

Sezon rowerowy zakończymy wycieczką wokół Lasu Łagiewnickiego

Krystian Borowski 4 listopada 2026
rowerem-przez-----d-----ladami-drogi-do-niepodleg--auto-12188
  • Historia
  • Turystyka
  • Wydarzenia

Rowerem przez Łódź: od Niepodległości do Wolności

Krystian Borowski 4 listopada 2026
d--ugi-listopadowy-weekend--z---odzi-prosto-do-s---auto-1894
  • Lotnictwo
  • Podróże
  • Turystyka

Listopadowy city break z Łodzi: Londyn, Dublin i Birmingham bez przesiadek

Krystian Borowski 4 listopada 2026
zielona-----d---ko--czy-sezon--dwa-rowerowe-wypady-auto-12122
  • Rowery
  • Turystyka
  • Wydarzenia

Zielona Łódź żegna sezon dwoma listopadowymi wyprawami rowerowymi

Krystian Borowski 30 października 2026

Lista artykułów

czwartkowy-poranek-pe--en-zdarze----interwencje-na-auto-742
  • Bezpieczeństwo drogowe
  • Policja
  • Wypadki

Kolizje na S14 i groźny wypadek w Kazimierzu. Pasażer zaciągnął ręczny podczas jazdy

Krystian Borowski 20 listopada 2026
Poranne zdarzenia drogowe na trasie S14 i w Kazimierzu wymagały interwencji policji, a w jednym przypadku również...
Czytaj dalej Dowiedz się więcej o Kolizje na S14 i groźny wypadek w Kazimierzu. Pasażer zaciągnął ręczny podczas jazdy
2,5 mln zł na łączność dla OSP. Wsparcie trafi do 147 jednostek w Łódzkiem ----dzkie-dla-bezpiecze--stwa--rekordowe-2-5-mln-z-auto-6722
  • Bezpieczeństwo
  • Samorząd
  • Straż pożarna

2,5 mln zł na łączność dla OSP. Wsparcie trafi do 147 jednostek w Łódzkiem

20 listopada 2026
Miliony euro dla Łódzkiego. Sprawdź, na co można dostać unijne wsparcie fundusze-europejskie-dla-----dzkiego--trwaj---nabo-auto-3698
  • Fundusze europejskie
  • Rozwój regionalny

Miliony euro dla Łódzkiego. Sprawdź, na co można dostać unijne wsparcie

20 listopada 2026
Nowa karetka 4×4 w Zgierzu. Niemal milion złotych na transport pacjentów w trudnych warunkach ambulans-4x4-dla-szpitala-w-zgierzu--blisko-milion-auto-3877
  • Inwestycje
  • Transport medyczny
  • Zdrowie

Nowa karetka 4×4 w Zgierzu. Niemal milion złotych na transport pacjentów w trudnych warunkach

20 listopada 2026
Pustostany mogą kryć osoby potrzebujące pomocy. Służby i mieszkańcy łączą siły w Pabianicach jak-skuteczniej-pomaga---osobom-w-kryzysie-bezdomn-auto-6892
  • Bezdomność
  • Bezpieczeństwo
  • Pomoc społeczna

Pustostany mogą kryć osoby potrzebujące pomocy. Służby i mieszkańcy łączą siły w Pabianicach

20 listopada 2026

Survival

Zdrowie

Pozostałe

czwartkowy-poranek-pe--en-zdarze----interwencje-na-auto-742
  • Bezpieczeństwo drogowe
  • Policja
  • Wypadki

Kolizje na S14 i groźny wypadek w Kazimierzu. Pasażer zaciągnął ręczny podczas jazdy

Krystian Borowski 20 listopada 2026
----dzkie-dla-bezpiecze--stwa--rekordowe-2-5-mln-z-auto-6722
  • Bezpieczeństwo
  • Samorząd
  • Straż pożarna

2,5 mln zł na łączność dla OSP. Wsparcie trafi do 147 jednostek w Łódzkiem

Krystian Borowski 20 listopada 2026
fundusze-europejskie-dla-----dzkiego--trwaj---nabo-auto-3698
  • Fundusze europejskie
  • Rozwój regionalny

Miliony euro dla Łódzkiego. Sprawdź, na co można dostać unijne wsparcie

Krystian Borowski 20 listopada 2026
ambulans-4x4-dla-szpitala-w-zgierzu--blisko-milion-auto-3877
  • Inwestycje
  • Transport medyczny
  • Zdrowie

Nowa karetka 4×4 w Zgierzu. Niemal milion złotych na transport pacjentów w trudnych warunkach

Krystian Borowski 20 listopada 2026
Prawa autorskie &kopia; {rok} Wszelkie prawa zastrzeżone.